İçeriğe geç

Sektörel Muhasebe

İnşaat Muhasebesinde Hakediş ve Taşeron Hesap Takibi

Yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde stopaj kesintileri, geçici kabul öncesi maliyet havuzlaması, taşeron teminat kesintileri ve hasılat paylaşımı muhasebesi.

3 dk okuma

İnşaat muhasebesinin farkı

İnşaat işleri çoğunlukla birden fazla yıla yayılır. Bu nedenle ticari işletmelerdeki gibi mal teslim edildiğinde gelir yazılması yerine, iş ilerledikçe hakediş esasıyla kayıt yapılır. Vergi mevzuatında yıllara sari inşaat ve onarım işleri için ayrı kurallar bulunur ve bu kurallar hem kâr hesaplamasını hem de stopaj uygulamasını etkiler.

Yıllara yaygın işlerde maliyet ve hakediş hesapları

Yıllara sari işlerde Tekdüzen Hesap Planı'nda ayrılmış hesaplar kullanılır. Bu işlere ait maliyetler 170 numaralı hesapta toplanır. İşverenden alınan hakedişler ise 350 numaralı hesapta izlenir. İş bittiğinde bu hesaplar kapatılır ve kâr ya da zarar ortaya çıkar.

Hakediş, işin belirli bir dönemde ilerleyen kısmının onaylanmış bedelidir. Kontrol teşkilatı ya da iş sahibi tarafından onaylanması gerekir. Faturanın hakediş onayından önce kesilmesi, KDV ve stopaj zamanlamasında karışıklığa yol açar.

Birden fazla şantiyesi olan firmalarda her proje için ayrı alt hesap veya maliyet merkezi açılmalıdır. Malzeme, işçilik ve makine kiraları ayrı ayrı izlenirse, proje bittiğinde gerçek kâr hesaplanabilir ve ilerleyen tekliflerde bu veriler kullanılabilir.

Stopaj ve geçici kabul öncesi maliyet havuzu

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde, iş sahibi hakediş ödemesi sırasında vergi tevkifatı yapar. Bu kesintiye stopaj denir ve ödemeyi yapan tarafından beyan edilir. Kesinti, işin bitiminde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Oran ve kapsam mevzuata göre belirlenir, güncel hali kontrol edilmelidir.

Geçici kabul yapılmadan önce yapılan harcamalar, maliyet havuzu denilen hesapta birikir. Bu birikim doğru yapılmazsa gider yanlış döneme yazılır. Bir şantiyeye ait olmayan giderlerin (merkez ofis personeli gibi) şantiye maliyetine ne kadar pay edileceği önceden belirlenmelidir.

Stok yönetimi de inşaat muhasebesinin önemli bir parçasıdır. Şantiyeye alınıp kullanılmayan malzemeler, dönem sonunda sayım ile tespit edilmeli ve maliyete yalnızca kullanılan kısım yazılmalıdır.

Taşeron hesaplarının takibi

Ana yüklenici, işin bir kısmını alt yüklenicilere (taşeronlara) verdiğinde, her taşeron için ayrı bir cari hesap ve hakediş dosyası tutmalıdır. Taşeron hakedişinden de ilgili mevzuat doğrultusunda kesintiler yapılabilir.

  • Sözleşme bedeli, ek iş ve fiyat farkları ayrı izlenir.
  • İşin bitimine kadar tutulan teminat kesintileri ayrı hesapta takip edilir.
  • Taşeron SGK borcu olup olmadığı ödeme öncesinde kontrol edilir.
  • Avans ve mahsup edilen tutarlar hakedişte açıkça gösterilir.

Teminat kesintilerinin ne zaman iade edileceği sözleşmede belirtilmelidir, aksi halde işletmenin borcu kayıtlarda sürekli açık kalır.

Taşeron ile çalışırken sözleşmenin vergisel yönü de önemlidir. İşçilik ağırlıklı taşeron ilişkilerinde alt işveren olarak kabul edilme koşulları, SGK sorumluluğunu doğrudan etkiler. Ana yüklenicinin hangi durumlarda taşeronun prim borcundan sorumlu olacağı mevzuata göre değişir ve sözleşme aşamasında dikkatle ele alınmalıdır.

Hakediş onay süreci için bir iç akış kurmak da faydalı olur. Şantiye şefi miktarı onaylar, teknik ofis metrajı kontrol eder, muhasebe ise fatura ve kesintileri işler. Her aşamanın tarihi kaydedilirse, ödeme gecikmeleri ve uyuşmazlıklar kolayca izlenir.

Hasılat paylaşımı ve kat karşılığı işler

Arsa sahibi ile müteahhit arasında kat karşılığı ya da hasılat paylaşımı sözleşmesi yapılmışsa, taraflar açısından muhasebe ve vergi sonuçları farklı olur. Müteahhit, arsa payı karşılığında konut teslim ediyorsa bu bir satış sayılabilir ve ayrıca KDV doğurabilir. Sözleşmenin yapısı kayıt düzenini belirlediğinden, işe başlamadan önce incelenmelidir.

Projeye özgü değerlendirme

İşin türü, sözleşme biçimi, süresi ve taraflar arasındaki paylaşım şekli her projede farklıdır. Yazıda anlatılanlar genel bir çerçevedir. Uygulama aşamasında sözleşme maddeleri, güncel vergi mevzuatı ve işletmenin proje verileri birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her işletmenin koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Mali süreçlerinizi birlikte değerlendirelim.

Hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Görüşme Talebi Gönderarrow_forward