İçeriğe geç

Yönetim Muhasebesi ve Maliyet

Üretim İşletmelerinde Maliyet Muhasebesi Nasıl Yapılandırılır?

7/A seçeneği hesap planı düzeninde ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderlerinin fiili ve standart maliyet yöntemleriyle birim ürüne dağıtımı.

3 dk okuma

Maliyet muhasebesinin amacı

Üretim yapan bir işletmenin satış fiyatını, stok değerini ve kârlılığını güvenle söyleyebilmesi için bir ürünün gerçekte neye mal olduğunu bilmesi gerekir. Maliyet muhasebesi bu bilgiyi üretir. Aynı zamanda bilançodaki mamul ve yarı mamul stoklarının değerlenmesi de bu hesaplamaya dayanır.

7/A seçeneği hesap planı yapısı

Tekdüzen Hesap Planı'nda üretim maliyetlerinin izlenmesi için iki seçenek vardır. 7/A seçeneğinde giderler fonksiyonlarına göre, yani üretim, pazarlama ve yönetim gibi işlevlere göre takip edilir. 7/B seçeneğinde ise giderler çeşidine göre izlenir ve maliyet hesaplamaları ayrı bir düzende yürütülür. Üretim işletmelerinde 7/A, ürün maliyetini hesaplamak açısından genellikle daha doğrudan bir yapı sunar.

7/A'da maliyet unsurları ayrı hesap gruplarında toplanır. Direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri bu grupların başlıcalarıdır. Dönem sonunda bu hesaplar yarı mamul, mamul ve satılan mamul maliyetine aktarılır.

Maliyet unsurlarının ayrıştırılması

  • İlk madde ve malzeme: ürüne doğrudan giren hammadde, yardımcı malzeme ve ambalaj
  • Direkt işçilik: üretim hattında doğrudan çalışan personelin ücreti ve ilgili işveren yükleri
  • Genel üretim giderleri: fabrika kirası, enerji, bakım, amortisman ve dolaylı personel gibi tek tek ürüne bağlanamayan kalemler

Uygulamada en çok hata, genel üretim giderlerinde yapılır. Üretim dışı bir birimin gideri üretime yüklenirse ürün maliyeti şişer, üretim giderinin satış giderine yazılması ise tersine bir bozulma yaratır. Hangi giderin hangi gruba ait olduğu yazılı bir hesap planı rehberiyle belirlenmelidir.

Fire ve zayiat kayıtları da bu aşamada netleştirilmelidir. Normal fire, ürün maliyetine dahil edilir. Olağan dışı kayıplar ise ayrı izlenir ve nedenleriyle birlikte yönetime raporlanır. Aksi halde ürün maliyeti hem hatalı çıkar hem de verimsizlik görünmez kalır.

Fiili ve standart maliyet yöntemleri

Fiili maliyet yönteminde ürüne gerçekten gerçekleşen tutarlar yüklenir. Sonuç gerçekçidir ancak dönem sonu beklemek gerekir. Fiyat teklifi verilirken ya da ay ortasında karar alınırken eldeki bilgi eksik kalabilir.

Standart maliyet yönteminde ise ürün için önceden belirlenmiş miktar ve fiyat standartları kullanılır. Gerçekleşen maliyet bu standartla karşılaştırılır ve sapmalar incelenir. Bu yöntem, fiyatlama ve maliyet kontrolü için daha kullanışlıdır. Ancak standartların güncel tutulması gerekir; üç yıl öncesinin reçetesiyle hesap yapan bir sistem karar desteği olmaktan çıkar.

Birçok KOBİ, ikisini birlikte kullanır: kayıtlarda fiili maliyet, yönetim raporlarında standart maliyet. Böylece yasal tablo ile karar destek tablosu aynı veriden beslenir, aradaki fark da sapma analizi olarak okunur.

Genel üretim giderlerinin dağıtımı

Genel üretim giderleri, bir dağıtım anahtarıyla ürünlere paylaştırılır. Direkt işçilik saati, makine saati ya da üretim miktarı en sık kullanılan anahtarlardır. Üretim tek tip ise basit anahtar yeterli olabilir. Çok ürünlü ve makine yoğun üretimde ise farklı anahtarlar daha adil bir dağılım sağlar.

Anahtar seçildikten sonra dönemden döneme değiştirilmemesi, maliyet karşılaştırmasının tutarlılığı açısından önemlidir. Değişiklik gerekiyorsa gerekçesi kayıt altına alınmalıdır.

Dağıtım hesabı sonunda gerçekleşen genel üretim gideri ile ürünlere yüklenen tutar arasında fark çıkabilir. Bu fark, yeterince büyük değilse dönem sonunda maliyet hesaplarına yansıtılır. Büyük sapmalar ise yalnızca muhasebe düzeltmesiyle geçiştirilmemeli; kapasite kullanımı, giderlerin zamanlaması veya anahtarın doğruluğu açısından incelenmelidir.

Yarı mamul stoklarının dönem sonu sayımı da bu sürecin parçasıdır. Üretimde olan malın tamamlanma yüzdesi tahmin edilirken üretim yöneticisi ile muhasebe birimi birlikte çalışmalı, aksi halde ürün maliyeti ile stok değeri arasında sürekli uyumsuzluk oluşur.

Yapılandırma öncesi değerlendirme

Reçete yapısı, üretim akışı, fire oranı ve stok devir hızı işletmeden işletmeye farklıdır. Bu nedenle tek bir hazır model her fabrikaya uymaz. Maliyet sistemi kurulurken önce işletmenin ürün ağacı ve gerçek veri akışı incelenmeli, ardından 7/A yapısı ve maliyet yöntemi bu verilerle birlikte karara bağlanmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her işletmenin koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Mali süreçlerinizi birlikte değerlendirelim.

Hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Görüşme Talebi Gönderarrow_forward